و گاه دو موضوع واقعا به يكديگر پيوستگى ندارند ، بلكه فقط به تقدير و نظر تو چنين است . ولى قسم در كلام خدا حكايت از آن دارد كه با آنچه بدان اتصال دارد ، اين اتصالى بر حق است و شكى در آن نيست ، پس چون در قرآن مىخوانيم وَ التِّينِ وَ الزَّيْتُونِ وَ طُورِ سِينِينَ وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ كه پس از آن چنين مىآيد : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ ، معنى آن اين است كه اتصال و پيوندى واقعى ميان آفريده شدن وى در بهترين ساختمان و اندام و ميان تين ( انجير ) و زيتونى ( كه طعام وى از آنها است ) ، و طور سينين ( كه شهرها را از تندبادها و دشمنان حفظ مىكند ، و بسيارى از عوامل تمدن را فراهم مىآورد ) و البلد الامين ( كه مردم آن در آرامش به سر مىبرند ) ، يعنى بين همهء آنها و قوام آفرينش انسان وجود دارد . چنين است در اين جا كه خدا به بادهاى پراكنده ساز و ابرهاى سيراب كنندهء زمين و كشتيهايى كه به وسيلهء بادها به راه مىافتند و فرشتگانى كه كارها را تقسيم مىكنند سوگند ياد مىكند كه ميان همهء آنها و حقيقتى كه پس از اين مىآيد ، رابطه‌اى است : إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ « آنچه به شما وعده داده شده ، راست است . » اولا : بدان سبب كه آسمان كه مدبّر اين نبردهاى بزرگ است خلف وعده نمىكند ، و مگر جز عاجز كسى خلاف وعده مىكند ، و آيا حقّ آن داريم كه براى مقام پروردگار نيرومند و قاهر / 18 مقتدرى كه بادها را به حمل كردن آن همه بارهاى سنگين آب قادر ساخته و از بالاى سر ما به هر جا كه خواسته انتقال داده و زمين مرده را بار ديگر زنده كرده است ، عجز و ناتوانى تصور كنيم ؟ هرگز نمىتوانيم . . . او راستگو است و به وعده و وعيد خود هر دو عمل مىكند ، و بر ما است كه پيش از آن كه سرزمين ما گرفتار ويرانى و هلاك شود از او بترسيم . ثانيا : همهء آن نيروهاى محيط بر ما نقش خود را بنا بر تقدير پروردگار عزيز عليم ايفا مىكنند ، پس چگونه انسان مىتواند به اين تقدير خاضع نباشد ؟ چگونه مىتواند آن را فرو گذارد و پيرو هواى نفس خويش شود ؟ و براى چه از پيش و پس با